Citeren als:
Suus Bruijn & Margot Bequé (2026). Waarom de egel het zo zwaar heeft in Vlaanderen. Website HOGENT – www.biodiverszorggroen.be en www.biodiverszorggroen.nl.
De afgelopen jaren gaat het minder goed met de egel in Vlaanderen. Op basis van de gegevens van Waarnemingen.be berekende men dat de egelpopulatie in Vlaanderen op een periode van 10 jaar tijd sterk achteruit gegaan is. Het enige dier met een stekelvacht in onze regio moet dan ook een heleboel uitdagingen doorstaan. In dit artikel lees je de verschillende problematieken waar de egel mee te kampen heeft.
Maaislachtoffers
Een recente studie toont aan dat maar liefst 50% van alle Duitse egels sterft aan verwondingen die ze opliepen door contact met onder andere robotmaaiers. Vooral jonge egels zijn kwetsbaar, zelfs bij toestellen die zogenaamd egelvriendelijk zijn door beschermende platen of voorwielaandrijving.
Ook bosmaaiers vormen een groot gevaar: egels kunnen verrast worden terwijl ze overdag rusten in ruigtes of dood plantenmateriaal. Ze kunnen meestal niet op tijd vluchten of vertrouwen tevergeefs op hun natuurlijke verdedigingsreflex door zich op te rollen. Helaas bieden hun stekels geen bescherming tegen de scherpe messen van de maaimachine.
Gewasbeschermingsmiddelen
Het gebruik van slakkenkorrels vormt een ander groot gevaar. Metaldehyde- en methiocarb-slakkenkorrels zijn niet alleen dodelijk voor slakken, maar ook schadelijk voor egels. Slakken zijn een belangrijke voedselbron voor egels. Wanneer egels slakken eten die deze korrels hebben binnengekregen sterven ze niet altijd meteen, maar hun vitaliteit neemt af, waardoor ze vatbaarder worden voor infecties. Daarnaast kan het gif zich opstapelen in hun lichaam en uiteindelijk toch leiden tot de dood.
Ook het gebruik van ratten- en muizengif in de tuin kan fataal zijn. Egels kunnen het gif rechtstreeks binnenkrijgen door van het lokaas te eten of onrechtstreeks door verzwakte of dode ratten of muizen te eten die het vergif hebben opgenomen.
Daarnaast tonen meerdere onderzoeken aan dat het aantal insecten en geleedpotigen sterk afneemt, voornamelijk door intensief landgebruik en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Voor egels vormen insecten en geleedpotigen een essentieel onderdeel van hun dieet. Een afname van het voedselaanbod heeft dus een directe invloed op hun gezondheid. Het gebruik van pesticiden in tuinen is niet alleen nadelig voor egels, maar ook voor andere dieren zoals huismussen, wilde carnivoren en roofvogels.
Verkeersslachtoffers
In Vlaanderen sterven jaarlijks naar schatting zo’n 300.000 egels in het verkeer. De soort staat al jarenlang in de top drie van verkeersslachtoffers. Er zijn twee duidelijke piekperiodes: in april-mei, aan het begin van de paartijd en in juli-augustus, wanneer jonge egels hun geboorteplaats verlaten om op zoek te gaan naar een eigen leefgebied.
De egelziekte
Egels kunnen getroffen worden door de zogenaamde egelziekte, een bacteriële infectie die wonden op en rond het hoofd veroorzaakt, net als gezwollen poten, onderhuidse abcessen en zweertjes. De situatie verergert wanneer vliegen hun eitjes in de wonden leggen en er maden uit ontstaan. De precieze oorzaak van deze ziekte is nog niet volledig bekend, maar bij aangetaste egels werd een hoge besmettingsgraad met de bacterie Corynebacterium ulcerans vastgesteld.
Daarnaast kunnen egels drager zijn van andere ziekteverwekkers die ook bij diverse diersoorten voorkomen, zoals Salmonella, MRSA en Anaplasma. In veel gevallen ondervinden ze daar zelf geen directe klachten van. Wanneer een egel echter verzwakt is door verwondingen, parasieten of voedseltekort, kunnen deze ziekteverwekkers wel bijdragen aan bijkomende gezondheidsproblemen en het herstel bemoeilijken. Zo kunnen ze een extra belasting vormen voor een reeds kwetsbare egel.
Laat geboren jonge egels
Niet alle jonge egels worden in het voorjaar geboren. In warme jaren krijgen sommige vrouwtjes een tweede nest, vaak in augustus of zelfs september. Ook wanneer een eerste nest verloren gaat, kan een vrouwtje later in het seizoen opnieuw drachtig worden. Daardoor komen sommige jongen pas laat in het jaar ter wereld.
Voor deze laatgeboren egels is de timing minder gunstig. Ze hebben slechts enkele weken om voldoende vetreserves op te bouwen voor hun winterslaap. Naarmate de herfst vordert, wordt het voedselaanbod kleiner: insecten en andere ongewervelden worden schaarser en de nachten worden kouder. Daardoor lukt het niet altijd om voldoende gewicht te bereiken.
Uitdagingen van zachte winters
Ook de recente zachtere winters brengen bijkomende uitdagingen met zich mee. Hoewel strenge en langdurige vorst gevaarlijk kan zijn, zorgen vooral wisselende temperaturen voor problemen. Tijdens zachte periodes worden egels regelmatig wakker uit hun winterslaap. Dat kost energie. Als er op dat moment weinig voedsel beschikbaar is, kunnen ze die energie niet aanvullen. Herhaald ontwaken zonder voldoende voedsel leidt tot gewichtsverlies en verzwakking.
Wanneer een jonge egel met onvoldoende reserves aan de winter begint of tijdens de winter veel energie verliest, vermindert zijn weerstand. Daardoor wordt hij gevoeliger voor infecties en andere gezondheidsproblemen, wat zijn overlevingskansen aanzienlijk verkleint.